WIELKIE OSZUSTWO EINSTEINA! CZY PRAWDZIWĄ AUTORKĄ TEORII WZGLĘDNOŚCI BYŁA JEGO ŻONA?

Kto jest autorem słynnej teorii względności? Wiadomo! Einstein. A może jednak nie tylko on? Kto wie, czy za największymi odkryciami w historii fizyki nie stoi skromna, kulawa kobieta, która urodziła się gdzieś na końcu świata...

Wiosną 1914 roku Mileva Maric-Einstein dostała od swojego męża Alberta pewien list. Kiedy go otworzyła zdumiała się bezgranicznie. Jej mąż genialny fizyk Albert Einstein przygotował dla niej bardzo precyzyjną i długa listę małżeńskich obowiązków. Jak na umysł ścisły przystało dokładnie wymienił listę zakazów…

„Wepchnęłam mu kartkę z powrotem do rąk. Czułam smutek, wiedząc, że już spełniam większość tych warunków. Jakże nisko upadłam!”

–wspominała później Mileva. Jak pisze Marie Benedict w swej książce poświęconej Milevie pt. „Pani Einstein”, na liście znalazła między innymi takie punkty:

Miała m.in. prać jego ubrania, sprzątać po nim (ale pod żadnym pozorem nie dotykać jego biurka), przygotowywać i przynosić mu trzy posiłki dziennie, a także wystrzegać się fizycznych kontaktów z nim. Na jego żądanie miała zamilknąć i bez dyskusji opuścić pomieszczenie, w którym razem przebywali.

Genialna kobieta


Ale przecież żona Einsteina nie wyleciała srocE spod ogona. Sama była niezwykle inteligentna i była ceniona w całej Europie matematyczką. Mileva Marić, późniejsza pani Einstein urodziła się w mieście Titel. Leżącym w należącej podówczas do Królestwa Węgier Wojwodinie. Już od urodzenia miała zawsze pod górkę. Z powodu komplikacji przy porodzie doznała uszkodzenia biodra i potem do końca życia borykała się z chorymi stawami. Mocno kulała.

Ślubna fotografia młodej pary. Zurych 1895 rok. fot. wikimedia-commons

By zapewnić córce możliwie dobre wykształcenie, ojciec posłał ją do męskiego gimnazjum. Tam Mileva po raz pierwszy ujawniła swoje fenomenalna zdolności matematyczny: ukończyła szkołę z najlepszym wśród wszystkich uczniów wynikiem z fizyki, matematyki i przyrody.

Potem wszystko poszło bardzo szybko! Mileva rozpoczęła studia w Zurychu w Szwajcarii. Tam też zdała maturę i rozpoczęła studia medyczne. Była zaledwie piątą kobieta w historii tego instytutu, która podjęła tam naukę. Szybko jednak doszła do wniosku, że jej prawdziwe zainteresowania to to nie medycyna, ale fizyka i matematyka. Rzuciła więc studia i wstąpiła na oddział politechniczny. W tej sytuacji nie może dziwić, że była jedyną kobietą na wydziale. Ale chyba nie to zadecydowała, że uwagę na nią zwrócił młody niepozorny student z Niemiec – Albert Einstein.



Zaczęło się niewinnie. Młodzi zaczęli się spotykać, zaprzyjaźnili się, a potem się zakochali. 20-letni Albert Einstein świata poza nią nie widział. Wymieniali czułe listy, dużo rozmawiali, wspólnie się uczyli i czytali. Mileva ze swoją wiedzą i inteligencją była dla Alberta równorzędnym partnerem intelektualnym.

„Uwielbiał nazywać mnie Dollie, zdrobnieniem od Doxerl – laleczką”

Ten związek nie podobał się matce Einsteina, która nie chciała, żeby jej syn związał się z imigrantką, w dodatku kulawą i... jeszcze zdolnym naukowcem. Jednak matka niepotrzebnie się martwiła. Mileva porzuciła swoje ambicje naukowe i całkowicie się poświęciła swojemu mężowi. Tak, mężowi, bo jeszcze na studiach wzięli ze sobą ślub… Decyzję pewnie przyspieszyła ciąża młodej dziewczyny, o której dowiedziała się kiedy była na ostatnim roku studiów…

Trzeba przyznać, że Eintein w tej sytuacji zachował się wyjątkowo nieładnie. Nie chciał za nic uznać dziecka. Świeżo urodzoną córeczkę, którą nazywała Lieserl, prawdopodobnie oddała do adopcji, choć Marie Benedict utrzymuje, że dziecko zmarło na szkarlatynę, mając 1,5 roku. Dopiero potem Einstein przestał ociągać się z ożenkiem z Milevą. Najprawdopodobniej nawet nie widział swojego dziecka.

Kto wymyślił teorię względności?


Czy to właśnie dlatego Mileva poświęciła swe życie badaniom, jakie prowadzili oboje z Einsteinem? Wiadomo, że wspólnie uczyli się na studiach, przygotowywali nawet prace dyplomowe na podobne tematy. W roku 1905 ukazała się praca dotycząca szczególnej teorii względności. Czy jej współautorką mogła być Mileva Marić-Einstein?
O tym, że ta zdolna fizyczka i matematyczka miała swój wkład w pracę Einsteina, świadczy kilka przesłanek. Einstein pdobno mówił znajomym, że żona rozwiązuje rózne matematyczne problemy w ich wspólnych badaniach. W 1901 roku napisał w liście do żony:

“Jakże szczęśliwym i dumnym będę, gdy doprowadzimy naszą wspólną pracę nad ruchem względnym do zwycięskiej konkluzji”. W 1905 roku Mileva powiedziała z kolei swojemu ojcu: “Przed wyjazdem ukończyliśmy ważną pracę naukową, która przyniesie mojemu mężowi sławę”.

Ale zapowiadana praca, przedstawiająca szczególną teorię względności, która ukazała się w 1905 roku, była podpisana tylko jednym nazwiskiem: „Albert Einstein”.

„Proszę cię, Dollie, posłuchaj mnie. Jeden z redaktorów napisał do mnie z pytaniami o twoje kompetencje. Wyjaśniłem, że jesteś moją żoną i że studiowałaś fizykę, choć nie zdobyłaś dyplomu”

– miał stwierdzić Einstein, który sam usunął nazwisko żony z epokowej pracy. Zdaniem Marie Benedict postąpił tak jeszcze dwukrotnie. Dopiero wtedy pęd jego żony ku ich „naukowemu partnerstwu” został ostatecznie zahamowany. Mileva znalazła się na ścieżce, która po latach doprowadziła ją do haniebnej listy zakazów i nakazów przedstawionej przez jej męża. Miarka się przebrała. Mileva była silną, niezależną kobietą i nie mogła znieść takiego traktowania.
Albert i Mileva tuż przed rozstaniem - fot. wikimedia-commons domena publiczna

 



Zapewne ciężko jej było znieść tradycyjną rolę „Hausfrau”, która zajmowała się dwoma synami, prała i gotowała, podczas gdy Albert błyszczał na salonach?

„Jesteśmy do siebie podobne, dokonałyśmy tylko odmiennych wyborów. I miałyśmy innych mężów”

– miała powiedzieć Milevie Maria Skłodowska-Curie, którą odwiedzili wraz z Albertem w 1913 roku.

Bo różnica między mężami obu genialnych kobiet była zasadnicza. Piotr Curie słynął z tego, że wspierał ambicje naukowe żony. Albert Einstein – nie. Mileva trafiła po prostu na niewłaściwego mężczyznę...

Bibliografia:
Radmila Milentijević, Mileva Marić Einstein: Life with Albert Einstein, BookBaby, 20 stycznia 2015,
Mileva Einstein-Marić, In Albert's Shadow: The Life and Letters of Mileva Marić, Einstein's First Wife, JHU Press, 2003
Marie Benedict, Pani Einstein, Znak-Horyzont, 2016

Najchętniej czytane